Vocal processors, vocoders, vocalizers

Vocale processors, vocoders en vocalizers bewerken de stem in realtime of in het signaalpad van de studio. Ze kunnen harmonieën toevoegen, de toonhoogte veranderen, de klankkleur vormen, een robotachtig karakter geven of de stem combineren met een ander muzikaal signaal. De afzonderlijke apparaten verschillen in manier van bediening, ingangen, aantal effectblokken en in de vraag of ze eerder voor het podium, de studio of instrumentaal experiment bedoeld zijn. Begin bij het kiezen met het effect dat je nodig hebt en vergelijk pas daarna het aantal functies.

Verschil tussen de drie benaderingen

Een vocale processor is een bredere aanduiding voor een apparaat dat het microfoonsignaal bewerkt. Hij kan equalizing, dynamische bewerking, ruimte-effecten, toonhoogtecorrectie en het stapelen van stemmen bevatten. Een vocoder werkt met twee componenten: het karakter van spraak of zang draagt hij over op een draagsignaal, vaak van een synthesizer. Een vocalizer of harmonizer maakt extra stemmen naar de gezongen melodie en de opgegeven harmonische context.

Microfoon aansluiten en de ingang instellen

Controleer eerst welke microfooningang het apparaat biedt en of die de voeding levert die jouw microfoon nodig heeft. Stel de ingangsgevoeligheid in bij de luidste zang, zodat het signaal zuiver blijft en reserve heeft. Een te laag niveau benadrukt de ruis van volgende trappen, een te hoog veroorzaakt vervorming nog vóór het effect. Onderscheid bij aansluiting op een mengpaneel microfoon- en lijnniveau.

Stuur op het podium de bewerkte uitgang naar een geschikt kanaal van het mengpaneel. Stuur je de geluidstechnicus zowel het zuivere als het gewijzigde signaal, spreek dan routering en naamgeving van de kabels af. Twee routes van dezelfde stem kunnen bij verkeerd mixen faseproblemen of een onduidelijk geluid veroorzaken. Bewaar voor de soundcheck de basisinstelling zonder extreme effecten als veilig uitgangspunt.

Harmonieën moeten de muzikale context kennen

Begeleidende stemmen komen makkelijker in het arrangement terecht als het apparaat de akkoorden of toonsoort van het nummer kent. Sommige processors accepteren een instrumentingang, andere MIDI of een met de hand ingestelde toonladder. Verandert de harmonie in het nummer onverwacht, dan kan een vast ingestelde toonsoort ongeschikte tonen opleveren. Bereid bij ingewikkelder arrangementen de wijzigingen vooraf voor en bewaar ze in afzonderlijke scènes of presets, als het apparaat dat toelaat.

• Eén toegevoegde terts klinkt anders dan een wijd verspreide meerstemmigheid.
• Hogere stemmen vallen meestal meer op, controleer dus hun niveau in de hele mix.
• Kunstmatige verdubbeling kan de zang dikker maken zonder een aparte harmonie te maken.
• Stel de toonhoogtecorrectie in naar het genre; snelle reactie is een uitgesproken effect, een langzamere kan onopvallender klinken.
• Probeer harmonieën uit met muziek, niet alleen met een solomicrofoon.

Een vocoder heeft twee begrijpelijke signalen nodig

Spraak of zang vormt het modulatiesignaal waaruit de vocoder ritme en articulatie haalt. Het draagsignaal levert toonhoogte en harmonische inhoud. Een rijker draaggeluid geeft de vocoder doorgaans meer materiaal om te verwerken, maar het resultaat wordt ook beïnvloed door uitspraak, ingangsgevoeligheid en het aantal banden van het apparaat. Zijn de woorden niet te verstaan, verbeter dan eerst de bron en het niveau en voeg pas daarna andere effecten toe.

Een vocoder kan een losse processor zijn, onderdeel van een toetsinstrument of een softwaretool. Een hardwareoplossing bedien je direct en past makkelijker in een podiumopstelling. De softwareversie biedt gedetailleerde automatisering, maar vraagt een geschikte geluidsinterface, routering in het opnameprogramma en controle van de vertraging.

Bediening tijdens het optreden

Een zanger moet scènes kunnen wisselen zonder de microfoon los te laten. Voetschakelaars, pedalen en duidelijk geordende presets zijn daarom op een concert vaak waardevoller dan een effect dat je één keer per avond aanzet. Knoppen en display moeten ook bij slechter licht leesbaar blijven. Gebruik je het apparaat op een tafel, zet de kabels dan zo vast dat de connectors niet door beweging worden belast.

Laat in het monitorpad zoveel effect staan dat je prettig kunt zingen, maar de intonatie en articulatie nog steeds hoort. Bij draadloze monitoring kan draadloze in-ear monitoring nuttig zijn; controleer vóór het concert echter het hele pad, inclusief niveaus en mogelijke vertraging. Los feedback op met de positie van microfoon, monitors en een passende versterking, niet alleen met een gate of equalizer in de processor.

Een preset voor een nummer voorbereiden

1. Stel een zuiver ingangssignaal en de juiste gevoeligheid in.
2. Kies het hoofdeffect en zet blokken uit die je niet nodig hebt.
3. Voeg harmonieën of een draagsignaal toe en controleer de muzikale context.
4. Breng het volume van de aan- en uitgezette preset in evenwicht.
5. Bewaar de scène onder een naam die je op het podium snel herkent.
6. Probeer het schakelen uit in de volgorde van het hele programma.

Studio en opname

Besluit bij opnemen of je het effect blijvend wilt vastleggen of een zuiver spoor wilt houden voor latere aanpassingen. De veilige weg is een zuivere stem op te nemen en de bewerking alleen tijdens het zingen te beluisteren, of beide uitgangen apart op te nemen. Is het optreden van de artiest nauw verbonden met de vocoder of een harde correctie, dan kan het vastleggen van het bewerkte signaal een creatief deel van het arrangement zijn.

Voor verdere aanpassingen kan ook de categorie effecten en signaalprocessors dienen. Let bij hardware op de ingangen, de bediening en de zekerheid waarmee je een opgeslagen preset oproept. Stem de instelling af op het concrete nummer, met de gebruikte microfoon en het geluidssysteem. De naam van het effect alleen zegt niet of de stem wordt ondersteund of in de mix wordt overstemd.